28. Zullen we deze fout niet meer maken?

(een blog van André van Nieuwenhuizen)

Waarom gaan we op het niveau van onze samenleving aan risicovolle waarheden voorbij? Dit komt voort uit de huidige inrichting van ons systeem. We hebben namelijk leiders nodig. Dit zijn de mensen aan wie we iets toevertrouwen zodat we onszelf minder druk hoeven te maken over allerlei zaken. Er zitten meerdere addertjes onder het gras waarvan ik er hier één wil noemen. Als je gevoel van macht hebt of een machtspositie bekleedt dan ben je wel eens geneigd om kritische informatie te negeren. In dat kader was het illustratief en pijnlijk hoe onze politieke leiders zich onvoldoende bewust waren van het gevaar dat letterlijk op ons afkwam. Eerlijk is eerlijk: het levert in sommige gevallen kolderieke filmpjes op waar we met z’n allen hard om kunnen lachen.

Alhoewel ik me kan voorstellen dat er tussen leiders verschillen zijn op het niveau van persoonlijkheidskenmerken vind ik het te veel te ver gaan om hun recente miskleunen hieraan toe te schrijven. Ik denk dat het vooral te maken heeft met de spanning die dilemma’s met zich mee kunnen brengen. Simpel gezegd: het maken van een keuze voor het ene gaat ten koste van het andere. Als je aan het roer staat en je de complexiteit van maatschappelijke gevolgen nog niet goed kunt overzien is de beste optie soms de waarschuwing maar te negeren totdat het bewijs zo groot is dat het wel legitiem is om te acteren. Zouden we een – intelligente – lockdown hebben geaccepteerd voordat we carnaval gingen vieren (en er nog geen besmettingen bekend waren)? Gelukkig voor Mark Rutte en zijn collega’s zijn er meestal genoeg afleidingen zoals andere problemen die acuut aandacht vragen. Ga er maar aan staan.

Onze hoop is erop gevestigd dat Mark Rutte en consorten het allemaal in goede handen hebben maar dat is slechts deels aan de orde. Het is nodig dat we onderkennen dat we -allemaal- inschattingsfouten maken die bij elkaar opgeteld enorme gevolgen kunnen hebben. Als deze crisis ons iets leert is dat we kwetsbaarder zijn dan we dachten. We zullen dus voorzichtiger moeten worden. Op het gebied van voeding en onze reislust zullen we ons waarschijnlijk moeten aanpassen. Verder hoop ik van harte dat we leren scherper oog te hebben voor de context en de bereidheid hebben om de afwijkingen van het normale en relevante signalen serieus te nemen.

Een sleutelrol in dit spel zou weggelegd moeten zijn voor een diversiteit aan experts. Hun expertise zou in mijn ogen verbonden moeten zijn met de altijd twijfelende trage wetenschap bestaande uit vele bronnen van informatie en vele (soorten) wetenschappers. Maar ook voor experts geldt dat macht ongemerkt corrumpeert. Net als onze politieke boegbeelden is het ook aan hen om hun blik zo ruim mogelijk te houden. Mijn grootste zorg nu is dat de professionals die nu eindelijk serieus genomen worden, onvoldoende in staat zijn om over hun eigen schutting heen te kijken en te veel vertrouwen op hun eigen stokpaardjes. Zullen we deze fout niet meer maken?

 

(een blog van André van Nieuwenhuizen)